ՀԱՐՑ 1.

Ո՞վ է համարվում անչափահաս:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի կանոնակարգման համաձայն՝ անչափահաս է համարվում տասնութ տարին չլրացած անձը:

ՀԱՐՑ 2.

Անչափահասը ՀՀ-ում ո՞ր տարիքից սկսած կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության:

Հայաստանում անչափահասը, անկախ սեռից, հանցագործությունների մեծամասնության համար քրեական պատասխանատվության կարող է ենթարկվել 16 տարեկանից: Սակայն, ՀՀ քրեական օրենսգրքում նախատեսված մի շարք հանցագործությունների (սպանության, անձի առողջությանը դիտավորությամբ ծանր կամ միջին ծանրության վնսա պատճառելու, մարդուն առևանգելու, բռնաբարության, սեքսուալ բնույթի բռնի գործողությունների, գողության, կողոպուտի, ավազակության, շորթման, առանց հափշտակելու նպատակի տրանսպորտային միջոցին տիրանալու, ծանրացուցիչ հանգամանքներում գույքը դիտավորությամբ ոչնչացնելու կամ վնասելու, զենք, ռազմամթերք, պայթուցիկ նյութեր կամ սարքեր հափշտակելու կամ շորթելու, թմրանյութեր կամ հոգեներգործուն նյութեր հափշտակելու կամ շորթելու, խուլիգանության, կապի կամ հաղորդակցության ուղիները վնասելու) համար անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության, եթե մինչ հանցանք կատարելը լրացել է նրա 14 տարին:

ՀԱՐՑ 3.

3. ՀՀ-ում անչափահասի կողմից հանցանք կատարելու պարագայում, ենթակա են արդյո՞ք նրա ծնողները քրեական պատասխանատվության:

Ոչ, ՀՀ օրենսդրության համաձայն, քրեական պատասխանատվության ենթարկելիս գործում է անձնական պատասխանատվության սկզբունքը և քրեական պատասխանատվության ենթակա է միայն հանցանք կատարած անձը:

ՀԱՐՑ 4.

Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ ՀՀ-ում ինչ պատժատեսակներ կարող են կիրառվել:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի համաձայն՝ հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող են կիրառվել տուգանք, հանրային աշխատանքներ, կալանք և ազատազրկում որոշակի ժամկետով: Ցմահ ազատազրկում նրանց նկատմամբ կիրառվել չի կարող:

ՀԱՐՑ 5.

Հանցանքի կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անչափահասի նկատմամբ ՀՀ օրենսդրությամբ կարող է արդյո՞ք կիրառվել տուգանք պատժատեսակը:

Այո, ՀՀ քրեական օրենսդրության համաձայն՝ հանցանքի կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անչափահասի նկատմամբ կարող է կիրառվել տուգանք պատժատեսակը՝ նրա ինքնուրույն վաստակի կամ այնպիսի գույքի առկայության դեպքում, որի վրա կարող է տարածվել բռնագանձում:

ՀԱՐՑ 6.

Ո՞ր դեպքերում և ի՞նչ ժամկետով ՀՀ-ում անչափահասը կարող է դատապարտվել ազատազրկման:

Այո, ՀՀ քրեական օրենսդրության համաձայն՝ դատավճռի կայացման պահին 16 տարին լրացած անչափահասի նկատմամբ կարող է կիրառվել հանրային աշխատանքներ պատժատեսակը, ինչը ենթադրում է չվարձատրվող, հանրության համար օգտակար աշխատանքների կատարում: ՀՀ օրենսդրությամբ՝ անչափահասի նկատմամբ դրանք կարող են կիրառվել 270-ից 2200 ժամ տևողությամբ:

ՀԱՐՑ 7.

Ո՞ր դեպքերում և ի՞նչ ժամկետով ՀՀ-ում անչափահասը կարող է դատապարտվել ազատազրկման:

ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված է, որ անչափահասների նկատմամբ ազատազրկում կարող է նշանակվել՝
1) ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով,
2) միջին ծանրության հանցագործության համար՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով.
3) մինչև տասնվեց տարին լրանալը կատարած ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի համար՝ առավելագույնը յոթ տարի ժամկետով.
4) տասնվեցից մինչև տասնութ տարին լրանալը կատարած ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի համար՝ առավելագույնը տասը տարի ժամկետով:

ՀԱՐՑ 8.

Ազատազրկման դատապարտված անչափահասները ՀՀ-ում իրենց պատիժը կրում են չափահասների հետ մեկտեղ, թե առանձին:

Միջազգային իրավական ակտերի և ՀՀ օրենսդրության պահանջներին համապատասխան՝ անչափահաս դատապարտյալները ազատազրկում պատժի կրման ժամանակ անչատ են պահվում չափահասներից: ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված է մեկ բացառություն նման պահանջից. եթե նույն հիմնարկում, մինչև 21 տարին լրանալը, պատժի կրումը շարունակում են անչափահաս տարիքում հանցանք կատարած անձինք:

ՀԱՐՑ 9.

Կարելի՞ է արդյոք քրեակատարողական հիմնարկում պատիժ կրող անչափահասին տեղավորել պատժախցում:

Այո, ՀՀ քրեակատարողական օրենսդրության համաձայն՝ ազատազրկման ձևով պատիժ կրող անչափահասի նկատմամբ, որպես տույժի միջոց, կարող է կիրառվել պատժախուց տեղափոխելը՝ մինչև 10 օր ժամկետով:

ՀԱՐՑ 10.

Եթե անձը հանցանք է կատարել անչափահաս տարիքում, սակայն նրա կատարածը բացահայտվել է 18 տարին լրանալուց հետո, պատիժ նշանակելիս դատարանը ո՞ր կանոններով պետք է առաջնորդվի՝ չափահասների համար նախատեսված դրույթներով, թե անչափահասներին վերաբերող առանձնահատուկ կարգավորումներով:

Մինչ 18 տարին լրանալը կատարված հանցանքի համար, անկախ նրանից, թե կատարվածը երբ է բացահայտվել և անձը ո՞ր տարիքում է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության, պատիժ նշանակելիս նրա նկատմամբ կիրառվում են անչափահասների համար սահմանված առանձնահատուկ կանոնները:

ՀԱՐՑ 11.

Կան արդյո՞ք այնպիսի առանձնահատուկ մոտեցումներ, որոնցով պետք է իրավապահ մարմինները կամ դատարանները ղեկավարվեն անչափահասների մասնակցությամբ գործեր քննելիս:

Այո, անչափահասների մասնակցությամբ գործեր քննելիս՝ իրավապահ մարմինները և դատարանները պետք է ղեկավարվեն երեխայի լավագույն շահին նախապատվություն տալու, նրա բարեկեցությունն ու զարգացումը երաշխավորելու, պաշտպանելու, որևէ տեսակի խտրականությունից զերծ պահելու, երեխայի լսված լինելու/մասնակցության իրավունքը ապահովելու մոտեցումներով:

ՀԱՐՑ 12.

Ի՞նչ է նշանակում «երեխայի լավագույն շահ» հասկացությունը:

«Երեխայի լավագույն շահ» հասկացությունը երեխայի իրավունքների երաշխավորման, նրա բարեկեցության ապահովման սկզբունք է, որը նպատակ ունի առավելագույնս երաշխավորել երեխայի անվտանգությունը, նրա խնամքն ու առաջնահերթ կարիքների բավարարումը: Երեխայի լավագույն շահը որոշվում է յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքով՝ հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են՝ երեխայի տարիքը, նրա հասունության մակարդակը, մտավոր և ֆիզիկական կարիքները, այդ կարիքների բավարարման համար համապատասխան խնամքի հնարավորությունը, ծնողների ներկայությունը կամ բացակայությունը, նրանց հետ հուզական կապը, երեխայի զարգացման համար ծնողների, ընտանիքի անդամների հետ անվտանգ պայմաններում շփվելու կարևորությունը, երեխայի սոցիալական շփումը (դպրոց, ընկերներ, մասնակցություն մշակութային կյանքին, սոցիալ մշակութային խմբակներին և այլն), ինչպես նաև երեխայի մշակութային, լեզվական, հոգևոր, կրոնական կապերը:

ՀԱՐՑ 13.

Ի՞նչ է ենթադրում «երեխայի լսված լինելու» իրավունքի իրականացումը:

Երեխայի լսված լինելու» իրավունքը ենթադրում է, որ իր հայացքները, կարծիքները ձևավորելու ընդունակ երեխայի համար գործի քննության ընթացքում պետք է երաշխավորի իրեն վերաբերող հարցերի վերաբերյալ, անձամբ կամ օրինական ներկայացուցչի միջոցով, դրանք ազատորեն արտահայտելու, հնարավորություն: Երեխայի կարծիքին պետք է պատշաճ կշիռ տրվի նրանց տարիքին և հասունությանը համապատասխան: Անհրաժեշտության դեպքում, գործի քննության ժամանակ կարող է ներգրավվել հոգեբան կամ այլ մասնագետ՝ երեխայի կարծիքներն ու կարիքներն ավելի լավ հասկանալու, ինչպես նաև գործի քննության ընթացքում կատարվող գործողությունները, կայացվող որոշումները երեխայի համար առավել մատչելի ու հասկանալի դարձնելու համար:

ՀԱՐՑ 14.

ՀՀ-ում անչափահասի նկատմամբ կարող է արդյոք քրեական վարույթ իրականացվել առանց պաշտպանի ներգրավման:

Ոչ, ՀՀ օրենսդրության համաձայն անչափահաս մեղադրյալի կամ կասկածյալի նկատմամբ քրեական վարույթ իրականացնելու պահանջ է պաշտպանի պարտադիր մասնակցությունը:

ՀԱՐՑ 15.

ՀՀ-ում անչափահասի հարցաքննությունը որքա՞ն կարող է տևել:

Երեխայի հարցաքննությունը չի կարող անընդմեջ տևել երկու ժամից ավելի: Հարցաքննությունը թույլատրվում է շարունակել հարցաքննվող անձին հանգստի և սնվելու համար անհրաժեշտ առնվազն մեկ ժամ ընդմիջում տրամադրելուց հետո: Անչափահասի հարցաքննությունը չի կարող օրվա մեջ գերազանցել վեց ժամը:

ՀԱՐՑ 16.

Կարելի է արդյո՞ք ՀՀ-ում անչափահասին հարցաքննել առանց նրա ծնողի կամ օրինական ներկայացուցչի ներկայության:

Հանցանքի կատարման մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող անչափահասի հարցաքննությունը պետք է իրականացվի անչափահաս կասկածյալի կամ մեղադրյալի ծնողի կամ օրինական ներկայացուցչի ներկայությամբ: Մինչդեռ անչափահաս վկայի կամ անչափահաս տուժողի հարցաքննությանը նրա ծնողի կամ օրինական ներկայացուցչի մասնակցությունը պարտադիր չէ, թեև վերջիններս իրավունք ունեն ներկա գտնվելու:

ՀԱՐՑ 17.

Կարելի է արդյո՞ք անչափահասին ՀՀ-ում հարցաքննել առանց մանկավարժի ներկայության:

Այո, ՀՀ օրենսդրությունը նման դեպքեր նախատեսում է: Մանկավարժի մասնակցությունը պարտադիր է միայն մինչև 16 տարեկան վկայի կամ տուժողի հարցաքննության դեպքում:Հետևաբար նույն տարիքային խմբի կասկածյալ կամ մեղադրյալ, ինչպես նաև 16-18 տարիքային խմբի անչափահասների հարցաքննությունը կարող է տեղի ունենալ առանց մանկավարժի ներկայության:

ՀԱՐՑ 18.

Կարող է արդյո՞ք հանցանքի կատարման մեջ կասկածվող կամ մեղադրվող անչափահասի նկատմամբ ՀՀ-ում կիրառվել կալանք:

Այո, ՀՀ քրեադատավական օրենսդրության համաձայն՝ անչափահաս կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել, սակայն միայն այն դեպքում, երբ նրան վերագրվում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքների կատարում:

ՀԱՐՑ 19.

Ի՞նչ սկզբունքով են քննվում անչափահասների մասնակցությամբ գործերը՝ հանրության ներկայությամբ, լայն լուսաբանման պայմաններում, թե դռնփակ:

ՀՀ-ում գործերը, ընդհանրապես, քննվում են դռնբաց դատական նիստերում, այսինքն՝ դրան կարող են ներկա գտնվել դատավարության մասնակից չհանդիսացող անձինք՝ հասարակության անդամները, լրագրողները: Սակայն, անչափահասի շահերից ելնելով, դատարանը դատավարության մասնակիցների միջնորդությամբ կամ իր նախաձեռնությամբ կարող է գործը կամ դրա մի մասը քննել դռնփակ դատական նիստում: Նման դեպքում, գործի քննությանը մասնակցում են միայն դատավարության մասնակիցները, դատական նիստերի քարտուղարը, դատական կարգադրիչները, անհրաժեշտության դեպքում՝ ընթերական, մասնագետը, փորձագետը, թարգմանը, վկան, ընդ որում՝ վերջիններս պարտավորվում են չհրապարակել գործի քննությանը վերաբերող տեղեկատվությունը: Գործի դռնփակ քննության դեպքում հրապարակման ենթակա է միայն դատական ակտի եզրափակիչ մասը:

ՀԱՐՑ 20.

Արդյոք ՀՀ-ում անչափահասների վերաբերյալ գործի քննությունը իրականացվում է մասնագիտացված դատարանի կամ դատավորների կողմից:

Ոչ, ՀՀ-ում անչափահասների վերաբերյալ գործի քննությունը իրականացնող հատուկ մասնագիտացված դատարաններ կամ դատավորներ չկան: Գործը քննում են նույն դատավորները, ինչ և չափահասների պարագայում: